Nieuws van het pedagogisch team
Liefdevolle begrenzing bij jonge kinderen; hoe doe je dat eigenlijk?
Nanja van der Horst – pedagogisch coach bij kinderopvang ‘t Kleine Volkje en De Kroost
Liefdevolle begrenzing van jonge kinderen is een van de pijlers van de pedagogiek van de ‘t Volkje en de Kroost. Kinderen op een liefdevolle manier leren begrenzen is belangrijk omdat we hiermee duidelijkheid en veiligheid bieden. Het is tegelijkertijd ook een van de moeilijkste vaardigheden in het opvoedproces. Dit komt mede doordat we als ouders, toen we nog kind waren, niet altijd liefdevol begrensd zijn en we deze vaardigheid dus niet aangeleerd hebben gekregen van onze ouders. We moeten het ons daarom met vallen en opstaan eigen maken. In dit artikel doe ik een poging om zo concreet mogelijk te beschrijven hoe je thuis je kind(eren) liefdevol zou kunnen begrenzen. Ik doe dit via de confronterende- en waarderende ik boodschap.
Liefdevol kaders aangeven is ja zeggen tegen het kind
Zorgen voor liefdevolle begrenzing thuis is mogelijk via de confronterende en waarderende ik boodschap. Dit zijn beide ik-boodschappen waarbij het kind niet beoordeeld wordt en daardoor heel blijft. Je zegt daarmee JA tegen het kind.
De confronterende ik- boodschap is een manier om duidelijk te maken dat je iets wil van je kind. Je wilt dat je kind ergens mee stopt, iets dus niet doet of je wilt juist dat je kind iets wel doet. Het is belangrijk je te realiseren dat jij iets van je kind wilt. Je kind moet dat dus ook kunnen snappen. Kinderen willen in basis graag meewerken, rekening met je houden. Maar daarvoor moeten ze zich met jou en jouw behoefte kunnen verbinden.
De waarderende ik boodschap is een manier om je waardering te laten blijken voor het proces en inzet van je kind in plaats van dat je het kind waardeert voor het resultaat.
Beide waarderingen zijn van belang. In dit artikel richt ik me op hoe je je kind via de waarderende ik- boodschap kan laten blijken dat je zijn inzet en ontwikkeling ziet en daarmee stimuleert.
Belangrijke voorwaarden en uitgangspunten voor werken met deze boodschappen
Er zijn een aantal belangrijke voorwaarden en uitgangspunten in het laten slagen van de waarderende- en confronterende ik -boodschap. Ik zet ze hieronder op een rijtje
1.De boodschappen werken alleen als je echt vanuit jezelf spreekt/ authentiek bent. Het is dus geen kunstje of manipulatie. De grootste valkuil is dan ook dat je denkt dat je een ik-boodschap geeft maar dat je er toch een afwijzing in verwerkt. Let er daarom speciaal op als je een zin begint met “Ik vind ….” Meestal is dat namelijk een verborgen jij- boodschap. Voorbeelden zijn; ik vind het vervelend dat je je broertje slaat, ik vind het niet leuk dat je met de trein gooit of niet aan tafel blijft zitten. Je vertelt het kind wat jij vindt van zijn gedrag en dat hij/zij blijkbaar niet aan dat beeld voldoet maar het kind hoort niet wat jij wil.
2. Vermijd in je ik-boodschap de gebiedende wijs want veel kinderen hebben (net als volwassenen) een hekel aan opdrachten en aan moeten. Dus vermijdt zinnen als je moet je jas nog aan doen of ga je schoenen aan doen.
3. Het werken met de confronterende- en waarderende ik boodschap vraagt tijd en aandacht. In het begin voelt het onnatuurlijk om zo te communiceren, focus daarom niet te veel op de precieze woorden, je intentie is het belangrijkst.
4.Ben je bereid te accepteren dat dingen voor je kind anders en niet leuk zijn en ben je bereid om open naar je kind te communiceren en het bij je eigen behoefte te houden; dan zal dat doorklinken in je woorden.
5.Ben je al boos, probeer dan ruimte te scheppen voor jezelf om rustig te worden door bijvoorbeeld te zeggen. ”Stop … zo gaan we niet door”, even ademhalen en dan de boodschap geven. De toon maakt de muziek. Dit houdt in dat het belangrijk is dat je rustig en vriendelijk spreekt. Al betekent dit niet dat je ook zoiets kan zeggen als; ik raak nu geïrriteerd omdat ik je al een paar keer heb gezegd te stoppen maar dat doe je niet dus ik zet je nu even naast me op de stoel. Dan kan ik ook even rustig worden.
6.Werkt het toch niet, dan heeft het kind waarschijnlijk een goede reden om zijn gedrag voort te laten duren. Ga op onderzoek uit in jezelf met de vraag; wat doe ik dat mijn kind zo blijft doen? Probeer bewust je kind vanuit een objectieve houding waar te nemen. Wellicht brengt dat informatie. Daarnaast kan het helpend zijn om met mede- opvoeders zoals opa, oma, kinderopvang of vrienden in gesprek te komen over de achterliggende reden van het gedrag van je kind.
Hoe kan je deze boodschappen toepassen?
Confronterende ik boodschap
Stap 1. Ik geef je hieronder en voorbeeld van een confronterende ik- boodschap waarbij het kind in de situatie blijft en je hem zo de kans geeft het zelf te doen.
Voorbeeld: Vraag aandacht en ga eventueel op ooghoogte kind zitten. Je kan zeggen “Jantje, (wacht tot kind contact maakt) Ik zie dat je gooit met de trein. Zo gaan we niet met onze spullen om en daarom stop jij daar nu mee/ wil ik dat je stopt met gooien.
Ander voorbeeld “Jantje, ik zie dat je met je eten speelt aan tafel, dat doen we niet dus ik wil dat je daarmee stopt”.
Als het kind niet stopt dan ga je over naar stap 2.
NB: niet vragen of kind wil stoppen (want dan schep je ruimte voor nee en in deze situatie heeft kind geen keus (andere situaties uiteraard wel) maar zeggen dat hij stopt, of dat je wil dat hij stopt.
Stap 2.
Kind gaat door met ongewenst gedrag. Dan kan je door middel van de confronterende ik- boodschap kiezen om het kind uit de situatie te halen.
Voorbeeld: Vraag aandacht en ga eventueel op ooghoogte kind zitten. “Pien, (wacht tot kind contact maakt) ik zie dat je blijft gooien met de trein, ondertussen pak je haar hand, en daarom mag jij even in ‘t huisje spelen, een puzzel maken, met de klei spelen of even op schoot zitten etc. Kies 1 optie.
De belangrijke elementen in de confronterende ik boodschap bij kinderen zijn:
*ik met observatie van de belemmering
*ik met jouw gevoel of een waarde/afspraak van thuis
*Suggestievoor gedrag wat je wil zien
*1, 2 en 3 kunnen in willekeurige volgorde in de boodschap die je wil geven.
Bij jonge kinderen (ongeveer tot 6 jaar) gaat de boodschap veelal gepaard met een aktie om het kind uit de situatie te halen.
De waarderende ik -boodschap
De waarderende ik -boodschap is een manier om het kind te prijzen voor zijn inspanning (hoe klein ook) en niet voor het resultaat of voor zijn aangeboren eigenschappen zoals aardig, lief, slim of muzikaal. Het idee is dat je geen waardeoordeel geeft maar het proces waar het kind in zit stimuleert. Je schept daarmee een omgeving waarin niet 1 bepaald resultaat goed is en waar kinderen vrijheid ervaren.
Bijvoorbeeld alleen als je tekening helemaal vol is, is t goed want dan zegt juffie bijvoorbeeld wow wat een mooie tekening en dat doet ze niet als er nauwelijks iets op staat terwijl beide kinderen even hard aan de tekening gewerkt kunnen hebben. Het is onze taak om juist de inzet te zien en te benoemen.
Voorbeeld hoe je dat kan doen. Ik zie dat je hard aan je tekening hebt gewerkt. Ik zie daar blauw en daar groen en wat zie ik daar? Zo schep je de mogelijkheid om in gesprek te raken. Dus niet wat heb je mooi getekend of wat kan jij mooi tekenen.
Voorbeeld van Jantje. “Jantje, ik zie dat je bent gestopt met gooien. Fijn, dan kunnen we weer allemaal samen spelen.
Dus liever niet zeggen; “Ik vind t goed van jou dat je niet meer hebt gegooid want daarmee zeg je dat wel met de trein gooien slecht is en dat is niet zo. Het is wel ongewenst
Je spreekt niet altijd op deze manier je waardering uit. Wel is het van belang deze vaardigheid je eigen te maken omdat je op deze manier kinderen stimuleert om op een vrije manier met jou samen te werken. Op deze manier past het kind zijn gedrag niet aan omdat hij zich bijvoorbeeld verantwoordelijk voelt voor het feit dat jij blij bent of bang is dat je boos wordt.
Tot slot humor, een spelletje en zingen (kan een zelfverzonnen liedje zijn) werken heel goed als je met jonge kinderen samen werkt.
Bronnen: Naslag cursus Carien Huijzer liefdevol begrenzen.
Blog van team ontspannen opvoeden. Valkuilen bij het gebruik van de ik boodschap.